خلاصه کتاب حیات فکری و سیاسی امامان شیعه- امام کاظم(ع)

• علت اختلاف بر امامت امام کاظم:

1. بدلایل سیاسی و وحشتی که از تهدید حکومت عباسی وجود داشت امام برای بسیاری از شیعیان خود ناشناخته بود.
2. دعوت و جذب شیعیان آن حضرت از طرف بعضی از فرزندان امام صادق
3. پراکندگی شیعیان

• امام صادق برای اینکه جانشینش مشخص نشود افزون بر اینکه دو فرزندش(امام کاظم و عبدالله) منصور عباسی را نیز وصی خود قرار داد.
• خطابیه، باطنیه یا اسماعیلیه: پیروان اسماعیل فرزند بزرگ امام صادق که در زمان حیات حضرت وفات یافت. احتمال مطرح شدن وی پس از پدر جنبه سیاسی داشته و طبعاً بزرگتر بودن وی نیز در این امر موثر بوده است.
• فطحیه: پیروان عبدالله بن جعفر؛ وی از نظر عقیدتی گرایش به مرجئه داشت. شیعیان از عبدالله بن جعفر سوالاتی پرسیدند که نتوانست به خوبی جواب دهدو به همین دلیل به سمت امام کاظم آمدند. عبدالله بعد از 70 روز از وفات امام صادق وفات یافت و هیچ فرزند پسری از خود به جای نگذاشت و پیروان او ناچار همگی از اعتقاد به امامت وی برگشته و به امامت موسی بن جعفر گرویدند.
• نوبختی شیعه را پس از امام صادق به شش انشعاب تقسیم می کند:

1- مهدویت امام صادق. 2- مهدویت اسماعیل. 3- امامت محمد بن اسماعیل. 4- امامت محمد بن جعفر(دیباج) 5- امامت عبدالله افطح. 6- امامت امام کاظم(ع).

• نخستین مرحله استبداد و ستمگری حکام عباسی مصادف با دوران امام کاظم بود. امام کاظم در دوران منصور(م158ق)، مهدی(م169ق)، هادی(م170ق) و هارون(م193ق) امامت کرد.
• مهمترین قیام های علوی عصر امام کاظم:

حسین بن علی(شهیدفخ) در عصر هادی و یحیی و ادریس فرزندان عبدالله در عصر هارون.

• مهدی عباسی که احتمالاً از بخشش های وی ترسیده بود دستور بازداشت امام را داد که با خوابی که از حضرت علی دید دوباره وی را آزاد کرد.
• رویدادهای غیر عادی درباره امام کاظم معمولاً بیشتر از ائمه دیگر جز امیرالمومنین نقل شده است.
• ما یقین نداریم که قیام شهید فخ به امر امام موسی بوده باشد، گرچه می توان پذیرفت که قیام فخ در ردیف سالم ترین قیام های علویان بر ضد عباسیان است.
• اختلاف میان زیدی ها و شیعیان احتمالا از زمان خود زید آغاز شده و در جریان نفس زکیه به اوج خود رسید، تا آنجا که همکاری زیدی ها و شیعه را بسیار مشکل ساخت. زمانی که شهید فخ قیام کرد اکثریت علویان مدینه در آن قیام شرکت کردند اماموسی بن جعفر نه تنها در آن شرکت نکرد بلکه شکست وی را گوشزد کرد.
• جوشن صغیر: دعای امام کاظم در مقابل تهدید هادی عباسی.
• علت زودرس شدن قیام فخ: فشار کارگزاران هادی عباسی علیه علویان
• دوران هارون الرشید از لحاظ گستردگی و فشار بر شیعیان قابل قیاس با دوره های پیشین نیست و هم ردیف با متوکل است.
• امام کاظم دوبار به دست هارون به زندان افتاد که مرتبه دوم در سال 179ق تا 183ق به طول انجامید و به شهادت آن حضرت منجر شد.
• امام کاظم از زندان هارون نیز به واسطه خوابی که هارون دیده بود برای بار نخست رهائی پیدا کرد.
• جواب امام کاظم به هارون در مورد اینکه فرزندان فاطمه فرزندان پیامبر هستند:

1- آیه 85 سوره انعام که عیسی را فرزند ابراهیم شمرد. وَ زَكَرِيَّا وَ يَحْيى وَ عيسى وَ إِلْياسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحينَ (85)

2- آیه مباهله که در آن حسنین مصداق ابنائنا بوده اند.

• شیعه امامیه برای اثبات امامت برنصوص وارده از رسول خدا در این رابطه و نصوص وارده از امام سابق درباره تعیین امام بعدی استناد جسته است. در برابر عباسیان بر وراثت تاکید می کردند.
• یحیی بن خالد خواسته هارون را که به شهادت رساندن امام کاظم بود، به دست سندی بن شاهک انجام داد.
• کیفیت شهادت امام کاظم:

1- مسموم شده، امام رضا این مطلب را تائید کرده است.(قول مشهور)

2- در فرش پیچیده شده است.

3- سرب گداخته در حلق او آویختند.

• جسد مبارک امام کاظم در معرض دید قرار گرفت برای اینکه ببینند با مرگ طبیعی از بین رفته است و نیز نفی مهدویت آن امام باشد.
• امام کاظم از علی بن یقطین خواست تا در دربار عباسی بماند و بکوشد تا شیعیان را از گرفتاری نجات دهد. علی بن یقطین در شمار یاران خاص امام کاظم بود که در دستگاه خلافت عباسی دارای نفوذ بود؛ او در دوره مهدی و هارون نفوذ زیادی داشت.
• امام کاظم به شیعیان خود سفارش کرده بود تا ظاهری آراسته و مرتب داشته و شخصیت اجتماعی خود را حفظ کنند.
• معتزله: اصل اساسی این مذهب توجیه مسائل دین در سایه عقل بود. واصل بن عطا و عمرو بن عبید از جمله رهبران اصلی معتزله بودند.
• در جامعه آن زمان مسئله توحید و صفات خدا اهمیت فراوانی داشت.
• نخستین درگیری علمی در ظاهر مسئله ارث پیامبر و نیز جنگ با مخالفان پرداخت زکات بود.
• حکومت اموی با هیچ فرقه و گروهی نبود، در خراسان با جهمیه و مرجئه درگیر بود و در جنوب شرق با خوارج.
• جاحظ کتاب العثمانیه را به طرفداری از مذهب اهل حدیث نوشته که در ابتدا عثمانی مذهب شناخته می شدند. احمد بن حنبل را می توان حاصل جریان فکری اهل حدیث دانست.
• در مذهب اهل بیت نه مذهب نفی و نه تشبیه بلکه اثبات بدون تشبیه مورد تائید قرار گرفته است.
• امام رضا اصل روایت نزول خداوند به آسمان دنیا را انکار نکرده بلکه تحریفی را که در آن صورت گرفته بیان داشته است.
• جواب امام کاظم درباره آیه الرحمن علی العرش استوی: کنایه از احاطه خداوند بر تمام امور کوچک و بزرگ است.
• اعتقاد به جبر چنانکه در قران بیان شده ریشه در جاهلیت داشته است.(نحل35)
• به اعتقاد معتزله معاویه اعتقاد به جبر را شایع کرد.
• بحران در تعریف ایمان بعد از نبرد جمل و صفین: در حقیقت هرکس ک شهادتین بگوید مسلمان است اما مومن آن است که عمل به احکام شرع کند و قلبش هم مطمئن به ایمان باشد. مفهوم ایمان از سه جزء ترکیب می شد: معرفت قلبی، اقرار زبانی و عمل خارجی.
• هشام بن حکم از قوی ترین اصحاب امام صادق و امام کاظم برای انتقال دیدگاه های اهل بیت بود.