خلاصه کتاب حیات فکری و سیاسی امامان شیعه- امام محمدباقر(ع)

• هشام بن عبدالملک باقر را به تعبیر المفتون به اهل العراق معرفی کرده است.
• سال های 94- 114زمان پیدایش مشرب های فقهی و اوج گیری نقل حدیث درباره تفسیر می باشد. علم فقه نزد اهل سنت از این دوره به بعد وارد مرحله تدوین خود شده است. فروکش کردن تنش های سیاسی پس از حادثه کربلا و شکست زبیریان و ثبات حکومت مروانیان بسیاری از علما را از صحنه سیاست دور کرد و آن ها را واداشت تا به شکلی، اختلاف روایات را حل کنند و فتوای فقهی برای مردم ارائه دهند. اولین بار در سال 100 هجری عمر بن عبدالعزیز فرمان تدوین احادیث را خطاب به ابوبکر بن حزم صادر کرد. از این رو امام باقر احساس کرد که می بایست با ابراز و اشاعه نظرات فقهی اهل بیت در برابر انحرافاتی که به دلایل مختلفی در احادیث اهل سنت رسوخ کرده بود موضع گیری نماید. در این عصر بود که شیعه به تدوین فرهنگ خود شامل فقه و تفسیر و اخلاق را آغاز کرد.
• درگیری های سیاسی و اندیشه های مادیگرانه شدیدی که دامنگیر دستگاه خلافت شده بود، باعث غفلت از اصل دین و به خصوص فقه در میان مردم گشته بود.
• جلوگیری از تدوین حدیث که به دستور خلیفه اول و دوم انجام گرفت، از عوامل عمده انزوای فقه بود. به درستی که یکی از دلایل امام باقر و امام صادق در پرداختن به فقه احیای آن در میان مردم و جلوگیری از تحریفی است که به یقین در تدوین و بازنویسی فقه روی می داد. امام باقر: آل محمد ابواب الله و الدعاه الی الجنه و القاده الیها
• امام باقر: خوارج از روی جهالت عرصه را به خود تنگ گرفته اند، دین ملایمتر و قابل انعطاف تر از آن است که آنان می شناسند.
• تاثیری که یهودیان بر فرهنگ اسلام از خود برجا نهادند، به صورت احادیث جعلی به نام اسرائیلیات پدیدار گشت که بیشترین قسمت این احادیث درباره تفسیر و مراتب شئون زندگی پیامبران سلف جعل شده بود. طبری بیشترین روایات را درباره تفسیر قران از یهودی ها گرفته است.
• امام باقر: من با کار کردنم خودم و عیالم را از محتاج بودن به مردم حفظ می کنم. وقتی از سر رسیدن اجل هراسناک خواهم بود که اجل مرا در حال نافرمانی خدا دریافته باشد.
• تلاش های خستگی ناپذیر امام باقر و امام صادق سبب شد تا فقه شیعه با اتکای به احادیث رسول خدا و اشراقات و الهامات غیبی بر قلوب ائمه اطهار زودتر از اهل سنت و ... به مرحله تدوین برسد.
• در مورد امام باقر گفته می شود: المفتون به اهل العراق، امام اهل العراق، الذی قد تداک علیه الناس یسالونه
• مغیره بن سعید و بیان بن سمعان از معروفترین شخصیت های غالیان و از رهبران آن ها بودند که توسط اصحاب امام باقر تکفیر شدند. غالیان با توسل به اطاعت امام خود را از عمل به وظایف اسلامی معاف دانسته و شناخت و معرفت امام را برای فلاح و رسیدن به اهداف عالیه اسلامی کافی می شمردند. تکیه مکرر امام باقر بر عمل صالح برای خنثی کردن آثار اندیشه های غلات در میان شیعه بوده است. تاکید امام باقر بر عمل گرائی شیعیان به طور غیر مستقیم در برابر تمام فرقه هائی بود که به عمل صالح اعتنائی نداشتند.
• مشکل شیعیان عراق در عصر امام باقر:

1. آمادگی پذیرش تفکرات غالیان
2. امام باقر نسبت به اعتقاد و استواری ایمان آن ها اعتماد چندانی نداشت.

• به موازات فروکش کردن فشارهای سیاسی بر شیعیان، مساله غلات به تدریج دامنه بیشتری به خود گرفت، به طوری که در زمان امام صادق مساله اصلی شیعه همین بود.
• نام 467 تن از اصحاب امام باقر در رجال طوسی یاد شده است که اینان به امام باقر نزدیک تر بودند. زراره بن اعین، معروف بن خربوز، برید بن معاویه، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم از کسانی بودند که مصاحبت امام باقر و امام صادق را درک کرده و مورد تائید و توثیق کامل علمای شیعه بوده اند. امام صادق: خدا زراره را بیامرزد، اگر او نبود آثار نبوت و احادیث پدرم از بین می رفت.
• جابر بن یزید جعفی وقتی حدیث نقل می کرد می گفت: حدثنی وصی الاوصیا و وارث علم الانبیاء محمد بن علی بن الحسین.
• امام صادق: احادیث پدرم را کسی جز زراره، ابوبصیر مرادی، محمد بن مسلم و برید بن معاویه از خطر محو اندراس حفظ نکرد.
• نتیجه تاکید بر قیام شمشیر توسط زیدی ها:

اولا: آن ها نه به دنبال برگزیدگان خدا بلکه هر علوی که شمشیر به دست گرفتند راه افتادند.

ثانیاً: از نظر فرهنگی در زمینه تفسیر و فقه و کلام هرگز نتوانستند در مقایسه با شیعه امامی دارای یک فرهنگ منظم و مرتبطی باشند. در فقه دنباله رو ابو حنیفه و در کلام پیرو معتزله بودند.

• ائمه شیعه در برهه (94-148ق)موضع اصلی خویش را بیان معارف دینی و واقعی اسلام قرار دادند. البته مخالفت و دعوت به عدم همکاری و مبارزه منفی علیه حاکم از مواضع روشن و مشخص امام بود. امام باقر شیعیان خود را از داشتن هر مقامی در دولت حتی در حد عریف منع می فرمود و دلیل آن را ستم حکام نسبت به مردم و شریک شدن این افراد در گناه مردم می داند.
• تکیه های مکرر امام باقر بر ولایت در کنار چهار حکم اساسی اسلامی(نماز، روزه، حج و زکات) در جهت سوق دادن مردم به اهل بیت بود. در دوران اموی بیشترین فشارها از ناحیه هشام بن عبدالمک به اهل بیت وارد شدو کلمات تند و ناسزاهای او بود که زید بن علی را در کوفه به قیام علیه او واداشت.