خلاصه کتاب حیات فکری و سیاسی امامان شیعه- امام حسن(ع)

• تخریب شخصیتی امام حسن عمدتا از ناحیه بنی عباس به دلیل فشاری که بنی الحسن بر آنها وارد می کردند توسعه یافته است.
• بیعت با امام حسن از این روی نبود که مردم عراق حسن بن علی را بیش از پدرش دوست داشتند بلکه بدان دلیل بود که چاره ای جز این کار نداشتند.
• معاویه خود را خلف ابوبکر و عمر می دانست و از آنان به شدت دفاع می کرد؛ او در این کار قصد بهره گیری سیاسی داشت.
• گفته شده قیس بن سعد در وقت بیعت گفت: بر کتاب خدا سنت رسول و جهاد با ستمکاران با او بیعت می کند؛ امام تنها کتاب خدا و سنت را پذیرفت و فرمود: این ها بهتر از هر شرطی است. هدف اصلی از عدم پذیرش شرط جنگ با معاویه در مفاد بیعت توسط امام حسن حفظ حوزه اقتدار خود به عنوان امام جامعه بوده است؛ پذیرش شرط آن ها به اسن معنا بود که آنان فرمانده نظامی برگزیده اند نه امام برای جامعه
• عراق در آغاز با دو شهر بصره و کوفه پدید آمد. (عراقین)
• اصحاب امام حسن(ع):

گروه اول: شیعیان

گروه دوم: خوارج

گروه سوم: طمع کارانی که به دنبال غنایم بودند.(تعداد این گروه بیشتر از همه بود.)

گروه چهارم: عوام

گروه پنجم: متعصبین قبیله ای که تابع رئیس خود بودند.

• مختار به جهت اینکه نمی خواست برخورد استبدادی داشته باشد؛ کوفه را نتوانست یکپارچه کند.
• فرمانده سپاه امام حسن را عبیدالله بن عباس عهده دار بود است؛ پس از فرار عبیدالله قیس فرماندهی سپاه را عهده دار شد.
• دلایل انتخاب عبیدالله بن عباس به فرماندهی:

الف: در آن جو تردید عبیدالله از خاندان خودش بود.

ب: عبیدالله کینه شدیدی نسبت به معاویه داشت. چراکه بسر بن ارطاه فرمانده معاویه دو فرزند وی را کشته بود.

• فرستادگان معاویه برای صلح: مغیره بن شعبه و عبد الله بن عامر
• شورش مدائن علیه امام حسن (ع) برخاسته از توطئه معاویه و فرماندهان وی و در راس آنxadها قرد فاسقی چون مغیره بن شعبه بود.
• با پیوستن عبیدالله بن عباس به معاویه دو سوم سپاه امام حسن به معاویه پیوست. معاویه کوشید تا قیس را مثل عبیدالله فریب دهد اما قیس گفت در دینش فریب نخواهد خورد.
• اولین نفر از بزرگان عراق که به معاویه پیوست خالد بن معمر از قبیله ربیعه بود.
• سیاستی که معاویه از آن بهره کافی برد، استفاده از شایعاتی بود که خود آن ها را در سه منطقه کوفه، ساباط و میدان جنگ منتشر می کرد.
• آنچکه امام حسن نمی پسندید خونریزی بی حاصلی بود که نتیجه سیاسی روشنی در بر نداشت.
• درخواست صلح از جانب معاویه بوده است چراکه می خواست بدون دردسر عراق را تصرف کند.
• شواهدی که دلالت بر عدم صلح پذیری امام حسن دارد:

1. فرستادن گروهی به ساباط برای برای صلح از جانب معاویه
2. نامه های نخست امام که در همه آن ها بر موضع جنگ پافشاری کرده است.
3. امام به فرستاده معاویه فرمود: میان ما و او جز شمشیر حاکم نخواهد بود.
4. امام حسن به مردم گفت: معاویه صلحی را از ما خواسته که هیچ شرافت و عزتی در آن نیست.

• شایعاتی که معاویه در مورد صلح مطرح کرد سبب شد تا کسانی از مورخین اظهار کنند که خود امام صلح را پیشنهاد کرده است.
• دلایل پذیرش صلح امام حسن(ع):

الف: سستی مردم در حمایت از امام

ب: عدم همراهی مردم

ج: حفظ شیعیان

• امام اقدام به پذیرش صلح را عزت آور دانسته و خود را معز المومنین معرفی کردند. دلیل این امر را نیز این می دانند: زمانی که دیدم شما قدرت کافی در اختیار ندارید کار را تسلیم کردم تا من و شما بمانید.
• دلایل موافقت امام حسین با صلح امام حسن(ع):

الف: سیره عملی امام حسین و همراهی با برادرش

ب: تائید بیانات امام حسن به معترضین صلح

ج: اشاره امام حسین به زنده بودن معاویه نشانگر آن است که امام حسین نیز به شرایطی که منجر به مساله صلح شده واقف بوده است.

• تحریفات صلح امام حسن(ع):

1. وجود شرط مالی در صلحنامه
2. شرط جانشینی امام حسن به جای معاویه

• شواهد عدم وجود شرط مالی در صلح امام حسن(ع):

1. وقتی عبدالله بن نوفل فرستاده امام حسن چنین شرطی را با معاویه در میان گذاشت امام حسن برآشفت و فرمود: معاویه نمی تواند در بیت المال مسلمانان تعهدی را برای من بپذیرد.
2. سلیمان بن صرد در اعتراض به امام گفت: چرا سهمی برای خود در عطا قرار نداده است.

• شواهد عدم شرط جانشینی امام حسن به جای معاویه در صلحنامه: اگر امام سخن از جانشینی خود به میان می آورد این خود تائیدی بر نظام موروثی بود. تعبیر شورای مسلمین راه خلاص از دست موروثی شدن بود.
• نکات قابل تامل صلحنامه:

1. عمل به کتاب خدا، سنت رسول خدا و سیره خلفای صالح
2. مخالفت امام با موروثی شدن خلافت
3. گرفتن امنیت برای شیعیان
4. معاویه توطئه ای پنهانی یا آشکار بر ضد امام حسن یا برادرش امام حسین نداشته باشد.

• به امام حسن گفتند: فیک عظمهٌ. امام فرمود: لا بل عزه، قال الله تعالی: فلله العزه و لرسوله و للمومنین
• امام در مدت هشت، نه سال بعد از صلح مرتب با شیعیان کوفه که برای حج به حجاز می آمدند ارتباط داشتند.
• مروان که از حکومت مدینه معزول شده بود با جلوگیری از دفن امام حسن در کنار قبر پیامبر قصد داشت تا معاویه را از خود راضی کند.
• شهادت امام حسن بنابر قول مشهور ربیع الاول سال 49 بوده است. شیعیان بعد از شهادت امام حسن به امام حسین نامه نوشتند؛ آنان در این نامه با القاب علم الهدی و نورالبلاد از امام مجتبی یاد کردند.